Bardzo czarny humor od lat ma zarówno swoich zagorzałych zwolenników, jak i przeciwników. Dla jednych jest inteligentną odmianą satyry, dla innych przekracza granice dobrego smaku, zwłaszcza gdy dotyka tematów śmierci i makabry. Historia opisanego poniżej rysunku pokazuje jednak, że czasami o jeszcze większym zaskoczeniu decyduje nie sam żart, lecz miejsce, w którym został opublikowany.
Makabryczny rysunek Szczepana Sadurskiego
Był to jeden z wielu rysunków utrzymanych w konwencji czarnego humoru, czyli rysunkowych żartów opartych na makabrze i absurdzie. Zakrwawiony człowiek z jednym zębem, szkielety wbite w brzuch oraz plecy, siekiera wbita w głowę. Stoi w kałuży krwi i z pretensją mówi do przerażonego, próbującego ukryć się za biurkiem mężczyzny: – Nadal nie wierzy pan w istnienie życia pozagrobowego?
Od lat podobnych rysunków można spotkać wiele, nie tylko w prasie. Ten rysunek stworzony przez Szczepana Sadurskiego, ukazał się w „Kurierze Lubelskim” nr 230 z 26 listopada 1985, na stronie 3.
Kondolencje obok czarnego humoru
Redaktor makietujący materiały do publikacji w tym numerze, tym razem nie ustrzegł się przed wpadką. Albo rysunek dodano w ostatniej chwili (jako tzw. zapchajdziurę, czyli coś, co zostanie wydrukowane, bo zostało trochę wolnego miejsca), albo notę, która po wydrukowaniu gazety bezpośrednio sąsiadowała z rysunkiem dodano w ostatniej chwili.
Krótko mówiąc: obok makabrycznego żartu rysunkowego opublikowano kondolencje z powodu śmierci najbliższej osoby z rodziny! Cytujemy:
„Mgr. Ryszardowi xxx, dyrektorowi Oddziału WPHW w xxx, serdeczne wyrazy współczucia z powodu śmierci MATKI składają pracownicy”.
Choć od publikacji minęło 40 lat, zarówno w treści, jak i na ilustracji usuwamy dwa elementy, które wskazują na konkrety (nazwisko, miejscowość).
Bardzo czarny humor i pomyłka, której nie powinno być
Nie wiemy, jak rysunek o życiu pozagrobowym z zakrwawionym człowiekiem odebrał pan Ryszard i czy w ogóle zwrócił uwagę na fakt, że notkę – kondolencje po śmierci jego matki opublikowano w bezpośrednim sąsiedztwie. Jeśli to dostrzegł, raczej nie był tym faktem zachwycony, podobnie jak jego najbliższa rodzina.
Z tego co wiadomo, ten zbieg okoliczności (kondolencje obok czarnego humoru) nie miały żadnych konsekwencji. Pan Ryszard ani nikt inny nie interweniował i nie żądał od redakcji przeprosin.
Jest duże prawdopodobieństwo, że w dzisiejszych czasach podobna wpadka mogłaby zakończyć się skandalem, a może nawet sprawą sądową. Wtedy publikacja przeszła bez echa – na szczęście dla „Kuriera Lubelskiego”.
Czarny humor w sztuce, satyrze i humorze rysunkowym
Czarny humor od wielu lat jest obecny w literaturze, teatrze, filmie oraz rysunku satyrycznym. Posługuje się tematami, które na co dzień budzą lęk lub smutek, takimi jak śmierć, choroba czy tragedie, zamieniając je w przewrotny komentarz do rzeczywistości. W humorze rysunkowym czarny humor pozwala jednym obrazkiem opowiedzieć historię, która jednocześnie szokuje, bawi i skłania do refleksji, dlatego od dziesięcioleci pozostaje jedną z najbardziej charakterystycznych odmian satyry.
Czym jest czarny humor?
Czarny humor to odmiana komizmu wykorzystująca tematy śmierci, choroby, nieszczęść i innych trudnych doświadczeń. Często łączy makabrę z ironią lub absurdem, wywołując jednocześnie śmiech i zaskoczenie. Dla jednych jest formą inteligentnej satyry, dla innych przekracza granice dobrego smaku.
Dlaczego lubimy czarny humor?
Psychologowie uważają, że czarny humor pomaga oswoić trudne emocje oraz zmniejszyć napięcie związane z tematami budzącymi lęk. Pozwala spojrzeć na poważne sprawy z innej perspektywy i często działa jako mechanizm radzenia sobie ze stresem. Nie każdy jednak odbiera go w ten sam sposób, dlatego wzbudza wiele kontrowersji.
Roland Topor i czarny humor
Roland Topor był jednym z najwybitniejszych twórców czarnego humoru w Europie. Jego rysunki i ilustracje łączyły groteskę, surrealizm oraz makabrę, stając się inspiracją dla wielu współczesnych satyryków. Do dziś jego twórczość jest uznawana za klasykę czarnego humoru.
Zygmunt Pytlik, polski mistrz czarnego humoru
Zygmunt Pytlik (1952-2021) należy do najbardziej rozpoznawalnych polskich autorów rysunków utrzymanych w konwencji czarnego humoru. Jego prace wielokrotnie publikowano w prasie (był rysownikiem „Karuzeli”) oraz prezentowano na wystawach satyrycznych. Charakterystyczne połączenie makabry z subtelnym dowcipem sprawiło, że zyskał opinię jednego z mistrzów tego gatunku.
Bardzo czarny humor: (c) Rysunki.pl
W naszym nowym cyklu będziemy przedstawiać ciekawe fakty z przeszłości, które zostały uwiecznione w rysunkach satyrycznych. Będą to zarówno tematy kulturalne (film, muzyka, literatura), jak i ekonomiczne oraz polityczne, którymi żyła Polska.To część cyklu prezentującego archiwalne rysunki satyryczne Szczepana Sadurskiego wraz z historiami ich powstania, publikacji oraz wydarzeń, do których nawiązują. Każdy rysunek pokazuje fragment rzeczywistości sprzed lat i przypomina tematy, którymi żyła Polska oraz świat.
Zobacz też:
> Czarny humor – najlepsze kawały
> Śmieszne rysunki o d*pie
