Janosik to postać głęboko zakorzeniona w polskiej i słowackiej kulturze, symbolizująca walkę o sprawiedliwość i wolność. Choć historyczny Juraj Jánošík żył na przełomie XVII i XVIII wieku, to w polskiej popkulturze zaistniał przede wszystkim dzięki serialowi telewizyjnemu z 1973 roku w reżyserii Jerzego Passendorfera, z Markiem Perepeczko w roli głównej. Serial, emitowany w TVP1 od lipca do października 1974 roku, zdobył ogromną popularność dzięki humorystycznej, lekkiej fabule i malowniczym plenerom Podhala. W ślad za tym sukcesem powstał komiks Janosik – seria dziś będąca perełką dla fanów. Poznaj sześcioodcinkową serię, jej twórców, związkom z serialem i inne ciekawostki
Twórcy komiksu: Tadeusz Kwiatkowski i Jerzy Skarżyński
Seria komiksowa Janosik została stworzona przez duet: Tadeusza Kwiatkowskiego (scenariusz) i Jerzego Skarżyńskiego (rysunki). Obaj artyści znali się wcześniej, współpracując przy innych projektach, w tym przy scenografii teatralnej i filmowej, co pozwoliło im stworzyć spójną wizję artystyczną. Kwiatkowski, znany z literackiego talentu, napisał scenariusze oparte na swoich książkach o Janosiku, wydanych w Polsce w latach 1971–1972. Te książeczki, będące osobną serią, stanowiły literacką podstawę dla komiksów, choć dostosowano je do medium wizualnego.
Jerzy Skarżyński, ceniony ilustrator i scenograf, nadał komiksowi wyjątkowy charakter dzięki swojemu charakterystycznemu stylowi. Jego rysunki, pełne detali i oddające klimat góralskiego folkloru, doskonale współgrały z humorystyczną narracją Kwiatkowskiego. Duet stworzył komiks, który wizualnie przypominał serial, choć nie był jego wierną adaptacją.
Nawiązania do serialu z Markiem Perepeczko
Komiks Janosik zadebiutował w 1973 roku, niemal równolegle z premierą serialu, co nie było przypadkiem. Choć fabuła komiksu bazowała na książkach Kwiatkowskiego, twórcy świadomie nawiązywali do estetyki i humoru serialu z Markiem Perepeczko. W serialu Janosik, grany przez charyzmatycznego aktora, był młodym góralem, który przyjął imię legendarnego zbójnika, a jego przygody miały lekki, humorystyczny ton. Komiks zachował ten klimat, przedstawiając Janosika jako szlachetnego rozbójnika, walczącego z niesprawiedliwością na Podhalu przełomu XVIII i XIX wieku, choć były tu nieco drastyczne sceny.
Wizualnie komiks czerpał inspirację z serialowych plenerów, takich jak Dolina Chochołowska czy Zamek w Niedzicy, które pojawiały się w kadrach Skarżyńskiego. Postacie w komiksie, choć stylizowane, przypominały swoich serialowych odpowiedników, co było ukłonem w stronę fanów produkcji telewizyjnej. Jednak komiks nie był prostą adaptacją – oferował własne historie, które rozszerzały uniwersum Janosika, czyniąc go bardziej dostępnym dla młodszych czytelników.
Wydawca, nakład, kolorystyka
Seria Janosik składała się z sześciu zeszytów, wydanych w formacie B4. Każdy zeszyt liczył 36 stron, w tym okładka. Cechą charakterystyczną pierwszego wydania (za chwilę napiszemy o drugim) była kolorystyka: połowa stron była drukowana w kolorze, a połowa w czerni i bieli, co wynikało z ograniczeń technologicznych i budżetowych PRL-u. Kolorowe strony przyciągały uwagę żywymi barwami, szczególnie w scenach plenerowych, gdzie Skarżyński mógł w pełni zaprezentować swoje umiejętności w oddawaniu piękna tatrzańskiego krajobrazu.
Wydawcą serii była Krajowa Agencja Wydawnicza (KAW), która w latach 70. specjalizowała się w publikacjach popularnych, w tym komiksów. Pierwsze wydanie ukazało się w 1973 roku, a kolejne zeszyty pojawiały się w krótkich odstępach czasowych, by utrzymać zainteresowanie czytelników. Każdy zeszyt opowiadał osobną przygodę Janosika i jego zbójnickiej kompanii, choć całość tworzyła spójną narrację. Pierwsze trzy zeszyty wydano w nakładzie 100 tysięcy, kolejne miały 68 tys. nakładu.
Fani komiksu i serialu
Komiks Janosik spotkał się z ciepłym przyjęciem zarówno wśród fanów serialu, jak i miłośników komiksów. Recenzje z epoki, a także późniejsze analizy, podkreślały, że seria łączyła przystępną fabułę z wysoką jakością artystyczną. W 2002 roku Artur Długosz, w recenzji dla portalu Esensja, pisał o pierwszym tomie „Pierwsze kroki”, że komiks „wciąga dzięki dynamicznej akcji i pięknym rysunkom Skarżyńskiego”. Chwalono zwłaszcza umiejętność twórców w oddaniu góralskiego folkloru i humoru, który przemawiał zarówno do dzieci, jak i dorosłych.
Seria była też ważnym krokiem w rozwoju polskiego komiksu, który w latach 70. przeżywał rozkwit. Janosik pokazał, że lokalne historie i motywy mogą konkurować z zachodnimi komiksami superbohaterskimi, oferując czytelnikom coś unikalnego – opowieść osadzoną w polskiej rzeczywistości historycznej i kulturowej.
Drugie wydanie komiksu z Janosikiem
Po niemal trzech dekadach od premiery, komiksowa seria Janosik doczekała się drugiego wydania, które ukazało się w 2002 roku nakładem wydawnictwa Oficyna 21. Była to gratka dla fanów komiksów, szczególnie tych, którzy nie mieli okazji zapoznać się z pierwszym wydaniem. Nowe wydanie zachowało oryginalną szatę graficzną i kolorystykę, ale poprawiono jakość druku, co pozwoliło lepiej wyeksponować rysunki Skarżyńskiego. Nie wprowadzono istotnych zmian w treści, co spotkało się z uznaniem kolekcjonerów, którzy cenili wierność pierwowzorowi.
Drugie wydanie było odpowiedzią na rosnącą nostalgię za kulturą lat 70. oraz ponowne zainteresowanie serialem, który dosyć regularnie przypominano w telewizji. Komiksy szybko znalazły odbiorców wśród nowego pokolenia czytelników, a także wśród tych, którzy pamiętali je z dzieciństwa. Wydanie to jest dziś cenione, choć nie osiąga takich cen jak oryginalne zeszyty z lat 70.
Ceny pierwszego wydania po ponad pół wieku
Pierwsze wydanie komiksu Janosik z 1973 roku to dziś prawdziwy rarytas dla kolekcjonerów. Na portalach aukcyjnych, takich jak Allegro, ceny pojedynczych zeszytów w dobrym stanie wahają się od kilkudziesięciu do ponad 100 złotych, w zależności od numeru i stanu zachowania. Komplety wszystkich sześciu zeszytów, szczególnie w stanie bardzo dobrym lub doskonałym, mogą osiągać ceny nawet od kilkuset do ponad 1000 złotych.
Ceny są również napędzane przez fakt, że seria była drukowana na papierze średniej jakości, co sprawia, że wiele egzemplarzy nie przetrwało w dobrym stanie. Kolekcjonerzy zwracają szczególną uwagę na kolorowe okładki, które często ulegały uszkodzeniom, przetarciom na brzegach oraz innym uszkodzeniom. Dla fanów komiksów i miłośników Janosika posiadanie oryginalnego wydania to nie tylko inwestycja, ale i sposób na powrót do dzieciństwa.
Dlaczego Janosik to gratka dla fanów komiksów?
Seria komiksów z Janosikiem dziś jest wyjątkowa z kilku powodów. Po pierwsze, łączy w sobie elementy polskiej kultury ludowej z uniwersalną opowieścią o walce dobra ze złem. Po drugie, rysunki Jerzego Skarżyńskiego to dzieło sztuki, które zachwyca nawet współczesnych fanów komiksów. Po trzecie, komiks jest świadectwem epoki – lat 70., kiedy polska popkultura dynamicznie się rozwijała, a serial i komiks Janosik stały się jej ikonami.
Komiks Janosik autorstwa Tadeusza Kwiatkowskiego i Jerzego Skarżyńskiego to więcej niż tylko adaptacja popularnego serialu. To dzieło, które dzięki humorowi, pięknym rysunkom i wierności polskiemu folklorowi stało się klasykiem rodzimego komiksu. Pierwsze wydanie z 1973 roku, drugie z 2002 roku oraz wysokie ceny kolekcjonerskie świadczą o trwałym miejscu serii w sercach czytelników. Dla fanów komiksów, miłośników Janosika i kolekcjonerów to pozycja obowiązkowa, która wciąż zachwyca i przypomina o latach 70-ych, epoce PRL-u, dziś przez seniorów wspominanego z nostalgią.
Komiks Janosik – tekst i zdjęcia: (c) Rysunki.pl / GR
Na górze: 4 z 6 części pierwszego wydania sprzed ponad pół wieku
Zobacz też:
> Kapitan Żbik
> Relax
