W świecie gwałtownych zmian klimatycznych, konfliktów i dynamicznej urbanizacji nawet najbardziej imponujące instytucje kultury nie są wieczne. Niektóre muzea stoją dziś wobec bardzo realnych zagrożeń: mogą zostać zalane, zamknięte, przeniesione, zniszczone lub całkowicie przedefiniowane. Przedstawiamy dziesięć muzeów, które według ekspertów, urbanistów i organizacji zajmujących się ochroną dziedzictwa, są najbardziej zagrożone. Każde z nich z innego powodu, lecz każde zasługuje na uwagę — i wizytę — zanim znikną
1. Muzeum Egipskie w Kairze
Ogromny gmach przy placu Tahrir przez ponad sto lat przechowywał najważniejsze starożytne zabytki Egiptu. Choć nadal działa, jego przyszłość jest niepewna. Po otwarciu Wielkiego Muzeum Egipskiego ogromna część zbiorów zostanie przeniesiona, a budynek może zostać przekształcony, zamknięty lub całkowicie zmieni swoją funkcję. Nie chodzi tu o zniknięcie artefaktów, lecz o utratę historycznego kontekstu miejsca — jednego z najbardziej ikonicznych muzeów świata. Wraz ze zmianą polityki turystycznej Egiptu istnieje ryzyko, że to klasyczne muzealne doświadczenie nie będzie już dostępne w dotychczasowej formie.
2. Muzeum Historii Naturalnej w Rio de Janeiro
Placówka ta poniosła dramatyczne straty w ogromnym pożarze w 2018 roku. Choć trwają prace rekonstrukcyjne, eksperci nie mają pewności, czy muzeum odzyska swój dawny kształt. Odbudowa postępuje powoli, a kolejne kryzysy finansowe uniemożliwiają szybkie przywrócenie zbiorów oraz pełnej działalności. Ryzyko polega na tym, że muzeum może zostać ograniczone jedynie do części ekspozycji, a oryginalny charakter instytucji — jako jednego z najstarszych muzeów naukowych Ameryki Południowej — może zostać bezpowrotnie utracony.
3. Muzeum Sztuki Islamskiej w Mosulu
Ta instytucja została poważnie zniszczona podczas działań wojennych w Iraku. Choć część zbiorów udało się odzyskać, infrastruktura muzeum jest nadal w dramatycznym stanie. Lokalni konserwatorzy walczą o ocalenie artefaktów, ale zagrożenia pozostają ogromne: niestabilność polityczna, ryzyko kolejnych konfliktów oraz ograniczone fundusze. Los muzeum zależy dziś od międzynarodowego wsparcia, które może nie nadejść na czas. Jeżeli zabraknie inwestycji, muzeum może już nigdy nie zostać otwarte w pełnej formie.
4. Muzeum Szklanej Wyspy w Murano
Murano, wyspa słynąca od stuleci ze szkła, zmaga się z gwałtownymi zmianami klimatycznymi. Podnoszący się poziom morza oraz coraz częstsze powodzie zagrażają zarówno pracowniom hutniczym, jak i muzeum dokumentującemu historię lokalnego rzemiosła. Choć wyspa nadal przyciąga turystów, naukowcy przewidują, że w perspektywie kilkudziesięciu lat Murano może stać się obszarem trudno dostępnym, a niektóre obiekty — w tym muzeum — mogą zostać zamknięte lub przeniesione. Czas działa na niekorzyść, a działania ochronne wymagają ogromnych nakładów finansowych.
5. Muzeum Tsunami w Aceh
Powstało jako hołd dla ofiar katastrofalnego tsunami z 2004 roku. Ironią losu pozostaje fakt, że jego położenie w strefie wysokiego ryzyka naraża je na kolejne naturalne katastrofy. Muzeum łączy funkcję edukacyjną i upamiętniającą, ale narażenie na trzęsienia ziemi i falę tsunami sprawia, że jego przyszłość jest nieprzewidywalna. Mimo że konstrukcja zaprojektowana jest tak, aby chronić ludzi podczas ewentualnej katastrofy, nikt nie ma pewności, czy budynek przetrwa kolejne dekady bez poważnych zniszczeń.
6. Muzeum Mozaik w Stambule
Znajduje się na terenie dawnego pałacu cesarskiego, a jego ekspozycja to zespół starożytnych mozaik odsłoniętych podczas wykopalisk. Problemem jest nie tylko upływ czasu, ale przede wszystkim erozja struktur podziemnych, wilgoć oraz bliskość intensywnej infrastruktury miejskiej. Część konserwatorów podkreśla, że muzeum powinno zostać przeniesione, zanim dojdzie do nieodwracalnych szkód, ale to mogłoby oznaczać koniec jego unikalnego charakteru — miejsca, w którym dzieła można oglądać tam, gdzie powstały.
7. Muzeum Archeologiczne w Peshawarze
Instytucja ta znajduje się w jednym z regionów najbardziej narażonych na niestabilność polityczną. Choć Muzeum w Peshawarze jest kluczowym ośrodkiem badań nad kulturą Gandhary, jego przyszłość nie jest pewna. Zbiory są narażone zarówno na ryzyko zniszczenia w wyniku działań zbrojnych, jak i na trudności konserwacyjne wynikające z nieregularnego finansowania. Eksperci od lat apelują o ich zabezpieczenie, lecz obiekt wciąż działa w warunkach dalekich od idealnych. Jego zamknięcie lub ograniczenie działalności jest realnym scenariuszem.
8. Muzeum Sztuki Podwodnej w Cancún
To jedno z najbardziej niezwykłych muzeów świata — setki rzeźb zanurzonych pod wodą. Jednak jego istnienie jest uzależnione od delikatnego ekosystemu rafy koralowej, który niszczeje z powodu ocieplenia oceanów. Jeżeli proces wybielania koralowców będzie postępował, całe muzeum może ulec degradacji. W przeciwieństwie do tradycyjnych placówek, nie można tu po prostu przenieść zbiorów — rzeźby są integralną częścią środowiska. Zniknięcie raf oznaczałoby zniknięcie muzeum w dotychczasowej postaci.
9. Muzeum Historii w Ouidah
Znajduje się w zachodniej Afryce, w regionie dotkniętym rosnącym poziomem morza. Budynek, dawniej pełniący rolę fortu, jest od lat zagrożony erozją wybrzeża. Choć muzeum dokumentuje temat niezwykle ważny — dzieje regionu i powiązania z handlem niewolnikami — brakuje środków na kompleksową modernizację. Jeżeli proces niszczenia linii brzegowej będzie się pogłębiał, muzeum może zostać zatopione lub wymagać całkowitego przeniesienia, co byłoby nie tylko kosztowne, ale także symbolicznie trudne.
10. Muzeum Narodowe w Chartumie
W Sudanie od lat trwa kryzys polityczny i gospodarczy, który uderza w instytucje kultury. Muzeum Narodowe gromadzi bezcenne zabytki Nubii i starożytnych królestw nad Nilem, ale brak stabilności uniemożliwia odpowiednie ich zabezpieczenie. Ryzyko zniszczeń, kradzieży oraz degradacji infrastruktury jest realne. W ostatnich latach placówka kilkakrotnie znajdowała się w bezpośrednim sąsiedztwie działań militarnych. Jeżeli sytuacja się nie poprawi, muzeum może zostać zamknięte lub ograniczone do niewielkiej części zbiorów.
Muzea: (c) Rysunki.pl / CH
Na zdjęciu: Muzeum Egipskie w Kairze / Bs0u10e01 / cc by-sa 3.0
Zobacz też:
>
>
