Jak powinien wyglądać banknot o nominale 1 miliona złotych? Pod koniec PRL-u to pytanie wcale nie brzmiało jak czysty żart. Inflacja rosła w zawrotnym tempie, a Narodowy Bank Polski drukował coraz wyższe nominały. Wtedy tygodnik Przekrój ogłosił konkurs „Milion za milion” — a do zabawy w projektanta banknotów dołączył także Szczepan Sadurski. Polskie banknoty – przeczytaj ciekawostki
Milion za milion – konkurs tygodnika Przekrój
Gdy pod koniec lat 80-ych inflacja w Polsce szalała, ceny rosły, a Narodowy Bank Polski co chwilę musiał emitować banknoty o coraz wyższych nominałach, wydawało się że banknot milion złotowy to tylko kwestia czasu. Choć nie tak dawno to niebezpieczeństwo dostrzegali wyłącznie satyrycy, coraz więcej Polaków zaczynało sobie uświadamiać, że to nieuniknione. Dostrzegł to również krakowski, choć tak naprawdę ogólnopolski tygodnik Przekrój. Redakcja ogłosiła konkurs dla czytelników, który nazwała „Milion za milion”.
Zasady konkursu były proste: każdy może nadesłać stworzony przez siebie projekt banknotu o nominale 1 milion złotych i przesłać do redakcji w wyznaczonym terminie. Nazwa konkursu nie była przypadkowa: zwycięzca miał dostać milion złotych – niekoniecznie o jednym banknocie. Konkurs miał charakter humorystyczny i wymagał kreatywności. Warto tu dodać, że chodzi o stare złotówki, które potem wymieniono w stosunku 1:10.000.
Karykaturzysta staje do konkursu
Nie pamiętam teraz, skąd dowiedziałem się o konkursie, ale prawdopodobnie z Przekroju. Nie byłem jego czytelnikiem, ale namiętnie przeglądałem wtedy wszelkie gazety i czasopisma – nie tylko po to, aby znaleźć w nich swój kolejny wydrukowany rysunek. Po prostu dowiedziałem się o konkursie i uznałem że to ambitne zadanie dla mnie.
U mnie jak zwykle zaczynało się od pomysłu, a dopiero gdy był gotowy – rozpoczynałem rysowanie. Wymyśliłem coś takiego: najwyższy nominał ma być ukoronowaniem wszystkich obecnych banknotów w obiegu. Jedyną kobietą w tym towarzystwie była Maria Skłodowska-Curie. A gdyby tak dostała od wszystkich panów z banknotów, od Mieszka I przez Kościuszkę po Chopina – kwiaty?
Polskie banknoty. Nożyczki i flamastry w dłoń!
Teraz trzeba to było zrobić! Dziś zrobiłaby to za mnie sztuczna Inteligencja albo dowolny program graficzny w komputerze. Jednak wtedy (rok 1990) tych wynalazków jeszcze nie było. Nie wchodziło też w grę ręczne wycinanie postaci z banknotów, które po tym działaniu nadawałyby się nie do sklepu lecz do kosza (aż tak bogaty nie byłem). Zostało xero lub fotografia. Albo ręczne przerysowanie twarzy. A że byłem ambitny… Gotowe dzieło wysłałem do redakcji i byłem ciekaw werdyktu jury.
Dodam, że niedługo potem zrobiłem też podobny projekt, ale tu wykorzystałem xero twarzy osób z banknotów. Ten rysunek publikował Kurier Lubelski, a później może też jakaś inna redakcja.
Banknot Sadurskiego w Przekroju
W numerze 2341 z 6 maja 1990, na stronie 19 Przekrój ogłosił wyniki konkursu. Główną nagrodę i obiecany milion redakcyjne jury postanowiło przyznać Małgorzacie Kaczmarczyk z Gdańska, która skorzystała z szaty graficznej biletu tramwajowego. Mnie przypadło w udziale jedno z honorowych wyróżnień i radocha, że konkursową pracę opublikowano – co oznaczało, że Przekrój mogłem dodać do długiej listy czasopism, które opublikowały mój rysunek.
Mieszkałem wtedy w Lublinie, drukowałem rysunki hurtowo w Kurierze Lubelskim i jak zwykle pochwaliłem się tym faktem. A ponieważ w tym czasie dostałem też nagrody specjalne w organizowanym w Sieradzu satyrycznym konkursie Kaktus’90 (nagroda Miejskiego Domu Kultury w Sieradzu i redakcji tygodnika Nad Wartą), informacja o obu konkursach wraz z jednym z moich „banknotów” ukazała się w Kurierze Lubelskim nr 90 z 10 maja 1990 r. na stronie pierwszej.
Sadurski zrobił karykaturę projektantowi polskich banknotów
Uznałem, że do powyższej treści pasuje jeszcze inna anegdota z mojej działalności artystycznej. Andrzej Heidrich (1928–2019) to postać wyjątkowa. Zaprojektował komplet banknotów (i nie tylko ich), jakie przez wiele lat Polacy nosili w portfelach. To on był twórcą twarzy znanych Polaków, z których skorzystałem w projekcie „mojego” banknotu dla Przekroju.
W 2011 roku czyli 21 lat po przygodzie z Przekrojem, otrzymałem propozycję wykonania karykatury Heidricha, która miała być mu wręczona z jakiejś specjalnej okazji. Dostałem jego zdjęcia, trzeba jeszcze było wymyślić jakiś dowcipny pomysł. Było oczywiste, że jego rysunki z banknotów – to jego „dzieci” i po prostu muszą pojawić się na takim obrazku – jak Ameryka z Krzysztofem Kolumbem, piramida z faraonem i instrument z muzykiem. Wyszło tak, jak widać na ilustracji obok.
Sadurski i polskie banknoty: (c) Rysunki.pl
Kim był Andrzej Heidrich
Andrzej Heidrich (1928–2019) był wybitnym polskim grafikiem, ilustratorem i projektantem banknotów. Największą rozpoznawalność przyniosły mu projekty polskich banknotów wprowadzonych do obiegu po denominacji w 1995 roku, przedstawiających władców Polski. To właśnie on nadał znane dziś wizerunki m.in. Mieszka I, Bolesława Chrobrego, Kazimierza Wielkiego i Jana III Sobieskiego. Oprócz banknotów projektował także paszporty, dowody osobiste, znaczki pocztowe oraz elementy polskiej heraldyki państwowej. Jego prace przez dziesięciolecia kształtowały wizualny wizerunek polskich dokumentów i symboli państwowych.
* * *
Fragment książki, którą od jakiegoś czasu pisze Szczepan Sadurski i wciąż ma tyle zajęć, że nie może jej skończyć.
Obecnie na temat Sadurskiego powstaje film dokumentalny.
FAQ i podsumowanie – Polskie banknoty i konkursy satyryczne
Na czym polegał konkurs „Milion za milion” w tygodniku Przekrój? Konkurs został ogłoszony w 1990 roku, w okresie szalejącej inflacji w Polsce. Czytelnicy mieli za zadanie zaprojektować banknot o nominale 1 miliona złotych. Nagrodą dla zwycięzcy był tytułowy milion złotych (starych). Karykaturzysta Szczepan Sadurski otrzymał w tym konkursie honorowe wyróżnienie za projekt przedstawiający Marię Skłodowską-Curie w towarzystwie innych postaci z ówczesnych banknotów.
Kto projektował ówczesne polskie banknoty? Autorem projektów polskich banknotów (zarówno serii „Wielcy Polacy” z lat 70. i 80., jak i obecnej serii „Władcy Polski”) był Andrzej Heidrich. Szczepan Sadurski w 2011 roku miał zaszczyt stworzyć dedykowaną karykaturę dla mistrza Heidricha, na której uwiecznił go w otoczeniu jego najsłynniejszych „dzieci” – postaci z banknotów, takich jak Jagiełło czy Chrobry.
Czy karykaturzysta może projektować prawdziwe banknoty? Choć konkurs Przekroju miał charakter humorystyczny, pokazał, że satyrycy tacy jak Szczepan Sadurski posiadają warsztat graficzny i precyzję. W tamtych czasach (przed erą komputerów) projekty tworzyło się ręcznie, używając nożyczek, xero i flamastrów, co wymagało ogromnej wyobraźni przestrzennej i technicznej. Nie można było dowolnie przestawiać i modyfikować gotowych elementów.
Gdzie można zobaczyć projekty banknotów autorstwa Sadurskiego? Archiwalne projekty zostały opublikowane m.in. w Przekroju (nr 2341 z 1990 r.), a drugi na pierwszej stronie Kuriera Lubelskiego (maj 1990). Obecnie niektóre reprodukcje tych historycznych prac można znaleźć na stronach artysty (rysunki.pl, karykatury.com, sadurski.com) jako element jego bogatego archiwum twórczości z czasów PRL i transformacji.
Czy powstanie książka o przygodach Szczepana Sadurskiego? Szczepan Sadurski pracuje obecnie nad książką, w której znajdzie się wiele unikalnych i nieznanych anegdot z jego życia, takich jak ta o konkursie na milion złotych i współpracy ze znanymi redakcjami. Powstaje również film dokumentalny o życiu i twórczości artysty.
Zobacz też:
> Szczepan Sadurski, karykaturzysta warszawski
> Warsztaty rysowania karykatur dla firm – Sadurski prowadzi w całej Polsce
> Sadurski jak Matejko – ilustracje do książki
