Rysunek satyryczny – podobno każdy na nim się zna, jak na pogodzie czy piłce nożnej. Ale niekoniecznie tak jest. Czym różni się od rysunku humorystycznego, kim są twórcy rysowanej satyry i żartów rysunkowych
Wikipedystyczny bełkot
Wikipedyści i Wikipedia nie po raz pierwszy pokazują, że nie znają się na rzeczy. Początek aktualnego opisu hasła „rysunek satyryczny” brzmi tak:
Rysunek satyryczny – obecna najczęściej w prasie satyryczna forma komentarza na tematy polityczno-społeczne bądź obyczajowe. Twórcy żartów rysunkowych (czyli „karykaturzyści”) pojawili się znacznie przed popularyzacją prasy.
O ile z pierwszym zdaniem można się zgodzić, drugie to bełkot laika. Ktoś się nie zna, ale chciał napisać mądrze. Próbował w jednym zdaniu załatwić kilka tematów. Połączył satyrę z humorem czyli twórców rysowanej satyry z twórcami żartów rysunkowych. Na dokładkę uogólnił określenie „karykaturzysta”, które ma wiele znaczeń, do tego można się przyczepić do gramatyki. Co to znaczy „znacznie przed”?
Dodam przy okazji: czego wymagać od „redaktorów” pokroju specjalisty od ułanów, który stwierdził, że Partia Dobrego Humoru” z Wikipedii musi być skasowana. I postawił na swoim, bez konieczności użycia mózgu.
Rysunek satyryczny i humorystyczny
1) Aby zrozumieć temat, w pierwszej kolejności należy oddzielić rysunek satyryczny tworzony przez satyryków od rysunku humorystycznego, tworzonego przez humorystów. Tematem tego pierwszego są sprawy społeczno-polityczne, a celem niekoniecznie jest śmiech u odbiorcy. On ma się zastanowić nad poruszonym w rysunku temacie, pomyśleć. Tymczasem laikom wydaje się, że celem zarówno rysunku satyrycznego, jak i humorystycznego (żartu rysunkowego), jest wywołanie śmiechu. Na widok rysunku satyrycznego, który z jakiegoś powodu nie zrozumieli, mówią: – Z czego tu się śmiać?
2) Rysunek humorystyczny powstaje po to, aby wywołać uśmiech lub śmiech u odbiorcy. O nic więcej. Takim rysunkiem, obojętnie co i kto jest jego tematem, nikt się nie obrazi, nikt nie pójdzie do sądu. Nie będzie skandalu, żadnej reakcji poza śmiechem. Rysunki humorystyczne z reguły nie poruszają tematów tabu i kontrowersyjnych – kwesti religii, koloru skóry, seksualności, itp.
Satyryk i humorysta
3) Autorzy rysunków satyrycznych zwykle celowo poruszają kontrowersyjne tematy i dążą do skandalu. Wielu ludzi nie lubi ich twórczości, co przekłada się na osobę twórcy. Ci, których rysunek zbulwersował, często złość kierują personalnie w stronę twórcy. Dlatego satyryków (w tym satyryków rysujących) jedni lubią, inni nie. W przeciwieństwie do humorystów. Ci drudzy nikomu swoją twórczością się nie narażają, wszyscy z ich twórczości się śmieją, więc i lubią twórców humoru. Dlatego od zawsze powtarzam, że dobry satyryk to ten, którego połowa ludzi kocha, a druga połowa nienawidzi.
4) Od dawna istnieje (prawdziwa) teza, że dobry rysunek satyryczny łatwiej jest w stanie dotrzeć do odbiorcy, niż długi tekst dziennikarski. A na pewno świetnie uzupełnia poważny tekst. Jedni o tym wiedzą, inni nie. Dlatego różne są powody nie publikowania rysunku satyrycznego obok tekstu (np. w gazecie), mimo że jest taka możliwość.
Twórcy rysunków satyrycznych
5) Ich twórcami są (najogólniej) satyrycy, nieco bliżej: karykaturzyści. Jednak ten termin jest bardzo pojemny, więc aby go wyjaśnić, trzeba by oddzielnego tekstu. Przecież twórcy karykatur portretowych rysujący na ulicy, nie zajmują się tworzeniem rysunków satyrycznych publikowanych przez prasę. Dlatego coraz częściej używa się określenia: rysownik satyryczny. W języku angielskim odpowiednikiem tego określenia jest: editorial cartoonist (rysownik prasowy). I tego ostatniego określenia też się używa, dla rysowników drukujących w prasie. Z wyjątkiem ilustratorów (ci tworzą rysunki czyli ilustracje, które mają wzbogacić tekst, który zostanie opublikowany). Może wyjaśnienia trochę skomplikowane, ale cały nasz świat nie jest prosty jak drut.
Redakcyjny decydent i rysunki satyryczne
6) Na koniec anegdota. Dawno temu co jakiś czas przynosiłem do pewnej redakcji zestaw moich rysunków. Zasada była prosta – sekretarz redakcji (ten, który decyduje co zostanie opublikowane), od razu przy mnie przeglądał najnowsze rysunki. Na jedną „kupkę” odkładał te, które pójdą do druku, na drugą te, które mogę zabrać i proponować innym redakcjom. Był jedyną osobą, której reakcję mogłem zobaczyć, bo przecież nie było szans widzieć reakcji czytelników, gdy wydrukowaną gazetę mieli już w ręku.
Były więc dwie kupki, ale zdarzało się, że niektóre rysunki nie wiedział gdzie położyć. Wyglądało to tak: niezależnie od tego, na którą kupkę rysunek odłoży, z powagą i fachowym okiem każdy z nich oceniał. Co jakiś czas wybuchał śmiechem, mówiąc: – Świetne! Ale tego nikt nie wydrukuje.
Pewnie mógłbym tu odszukać z pamięci wiele innych informacji na temat rysunku satyrycznego, którym zajmuję się jako ich twórca od kilku dekad, ale wystarczy. Ten tekst nie ma być kompendium wyczerpującym temat, ale zbiorem kilku przemyśleń twórcy.
Rysunek satyryczny: (c) Szczepan Sadurski
Rysunek satyryczny – informacje
Fragmenty newsów na temat rysunku satyrycznego, z dawnej wersji portalu Sadurski.com
Wystawa w Montrealu
• W Montrealu (Kanada) otwarto wystawę rysunku satyrycznego osiemdziesięciu rysowników z Kanady i innych krajów, w tym z Polski. Na wystawie rysunku satyrycznego „1001 visages” (1001 twarzy). Pokazano prace 28. karykaturzystów z Kanady oraz 52 autorów z innych krajów (m.in. Francja, Anglia, Hiszpania, Polska, Rosja).
Karpik na tynku
• 18 stycznia w Klubie 22 w Tarnowskich Górach odbędzie się wernisaż kolejnej wystawy rysunku satyrycznego i karykatury. Jej tytuł, to „Satyra z 40 krajów świata”.
Satyra w stanie wojennym
• Książka „Śmiech na trudne czasy” to interesująca pozycja liczy blisko 650 stron, wypełnionych po brzegi rysunkami satyrycznymi i karykaturami, powstałymi w stanie wojennym i zaraz po nim. Książka wyjątkowa, gdyż rysunki te nie były wcześniej publikowane, jeśli nie liczyć publikacji większości z nich w podziemnej prasie i wydawnictwach, ukazujących się w stanie wojennym. Autor przygotował interesujący wstęp oraz rys historyczny, ze szczególnym uwzględnieniem satyry rysunkowej stanu wojennego.
Karpik w Białej Prudnickiej
• Zestaw wybranych prac z pięciu edycji międzynarodowego konkursu rysunku satyrycznego „Karpik” zawitał na wystawę w Białej Prudnickiej (opolskie). Na wystawie zaprezentowano wybrane prace z pięciu dotychczasowych edycji konkursu rysunku satyrycznego, organizowanego co roku w Niemodlinie.
20 lat wSPAK – wystawa w Muzeum
• W Muzeum Karykatury w Warszawie otwarto wystawę kilkudziesięciu rysowników i karykaturzystów, podsumowującą 20 lat istnienia Stowarzyszenia Polskich Artystów Karykatury. 10 grudnia 2007 w gmachu Muzeum Karykatury otwarto wystawę „20 lat wSPAK”. Jest to retrospektywna wystawa polskiego rysunku satyrycznego i karykatury. Znaleźć tu można prace kilkudziesięciu autorów – członków Stowarzyszenia Polskich Artystów Karykatury (obecnych i byłych), w tym autorów już nieżyjących. To zbiór bodaj wszystkich nazwisk, które coś znaczą w polskim rysunku satyrycznym ostatnich kilkudziesięciu lat. Wernisaż był okazją do spotkania wielu rysowników, którzy tym razem gremialnie odwiedzili Muzeum Karykatury. Przybyli rysownicy wszystkich pokoleń, z wielu miejsc kraju. Wystawie towarzyszy pięknie wydany album, z dużą liczbą rysunków, informacji, zdjęć i biografii artystów. Wystawę można będzie oglądać do 20 stycznia 2008. Autorzy prac prezentowanych na wystawie: Mirosław Andrzejewski, Jerzy Baszkowski, Bartłomiej Belniak, Andrzej Bińkowski, Julian Bohdanowicz, Tomasz Broda, Zbigniew Broński, Sławomir Burzyński, Bohdan Butenko, Tytus Byczkowski, Bartosz Cebula, Henryk Cebula, Antoni Chodorowski, Jerzy Czapiewski, Stanisław Dąbrowski, Eugeniusz Ferster, Jerzy Flisak, Jacek Frankowski, Marek Gliwa, Małgorzata Gnyś, Michał Graczyk, Stanisław Ibis-Gratkowski, Andrzej Graniak, Jerzy Grendys, Mirosław Hajnos, Jarosław Hnidziejko, Zbigniew Jujka, Tomasz Jura, Józef Jurczyszyn, Jacek Kanior, Franciszek Kądzielawa, Tadeusz Kobak, Zbigniew Kołaczek, Marek Konecki, Krzysztof Konopelski, Jolanta Kościelecka, Przemysław Krupski, Elżbieta Krygowska-Butlewska, Mirosław Krzyśków, Paweł Kuczyński, Izabella Kulczyńska, Mirosław Kuźma, Jacek Lanckoroński, Małgorzata Lazarek, Andrzej Legus, Zbigniew Lengren, Andrzej Lichota, Wiesław Lipecki, Eryk Lipiński, Dariusz Łabędzki, Sławomir Łuczyński, Edward Mańczak, Arkadiusz Maniuk, Janusz Markiewicz, Zbigniew Martin, Marian Matocha, Marek Michalski, Sławomir Mikawoz, Gwidon Miklaszewski, Stanisław Mrowiński, Janusz Mrozowski, Witold Mysyrowicz, Kazimierz Napiórkowski, Tomasz Niewiadomski, Adam Orłamowski, Wiesław Osewski, Piotr Pacewicz, Stefan Papp, Dariusz Pietrzak, Maciej Pietrzyk, Andrzej Pijet, Piotr Piotrowski, Zbigniew Piszczako, Mieczysław Podgórski, Zbigniew Podurgiel, Marek Polański, Janusz Popławski, Zenon Porzucek, Wacław Potoczek, Marek Prusisz, Juliusz Puchalski, Zygmunt Pytlik, Tomasz Rzeszutek, Szczepan Sadurski, Henryk Sawka, Stefan Sierhej, Grzegorz Sobczak, Mariusz Sopyłło, Zbigniew Stec, Andrzej Stok, Maria Szmidt, Grzegorz Szumowski, Zbigniew Szymański, Krzysztof Toboła, Edward Tomenko, Ryszard Twardoch, Jakub Wiejacki, Stefan Wielgus, Andrzej Will, Jarosław Wojtasiński, Tomasz Wołoszyn, Dariusz Wójcik, Bogumił Wtorkiewicz, Ryszard Zaborowski, Lech Zahorski, Stanisław Ziarnkowski, Zbigniew Ziomecki, Zenon Żyburtowicz, Julian Żebrowski. Gościnnie: Andrzej Czeczot, Edward Lutczyn, Andrzej Mleczko, Marek Raczkowski, Robert Szecówka.
Festiwal rysunku w Tourcoing
• W Tourcoing (Francja) odbyła się szósta edycja festiwalu rysunku prasowego, komiksu i karykatury, z udziałem ponad 20 rysowników nie tylko z Francji. Organizatorem festiwalu jest stowarzyszenie 49+ (w tylu krajach świata francuski jest urzędowym językiem), skupiające miłośników komiksu i wesołych rysunków. W roku 2007 oprócz rysowników francuskich byli rysownicy z Belgii, Wielkiej Brytanii, Libanu i Polski (honorowy gość festiwalu Szczepan Sadurski). Kanwą, magnesem festiwalu nie jest, tak jak podczas podobnych festiwali, wystawa rysunku satyrycznego, choć oczywiście nieduża ekspozycja rysunków była. To oprócz bezpośrednich spotkań rysowników także możliwość spotkania przez publiczność znanych rysowników oraz kupienia ich autorskich książeczek oraz pocztówek. To także możliwość bezpłatnego wykonania własnej karykatury u wybranego przez siebie karykaturzysty. Festiwal budzi żywe zainteresowanie nie tylko miłośników wesołych rysunków i komiksu, ale i miejscowych mediów, głównie prasy. Organizacja festiwalu jest sprawna, posiłki smaczne, a atmosfera tworzona głównie przez rysowników – znakomita. Bo rysownicy, niezależnie od miejsca zamieszkania i wieku, mają ogromne poczucie humoru i świetnie bawią się w swoim towarzystwie, wszędzie wynajdując powody do żartów.
Rysunek satyryczny w Biskupinie
• W Muzeum Archeologicznym w Biskupinie otwarto wystawę rysunku satyrycznego „Biskupin w oparach śmiechu”, będącą plonem trzech plenerów rysunku satyrycznego. Muzeum Archeologiczne w Biskupinie już trzykrotnie gościło twórców rysunku satyrycznego, którzy przez kilka kolejnych dni poznawali muzeum, Biskupin i jego okolice, a następnie wymyślali i tworzyli rysunki satyryczne i karykatury. Po kolejnych plenerach odbywały się wystawy rysunku satyrycznego, cieszące się dużym powodzeniem odwiedzających.
Ściana satyryków
• W Niemodlinie odsłonięto trzy kolejne tablice rysujących satyryków: Frąckiewicza, Hajnosa i Kożusznika. Podczas uroczystego otwarcia pokonkursowej międzynarodowej wystawy rysunku satyrycznego Karpik 2007, w Domu Kultury w Niemodlinie odsłonięto trzy kolejne tablice pamiątkowe na tzw. Ścianie Satyryków. W tym roku są to tablice rysowników: Jacka Frąckiewicza, Mirosława Hajnosa i Janusza Kożusznika. Nowe tablice znajdują się obok tablic, które odsłonięto w 2004, 2005 i 2006 roku. Wcześniej w ten sam sposób uhonorowano: Szczepana Sadurskiego, Andrzeja Graniaka, Witolda Mysyrowicza, Leszka Ołdaka, Tomasza Wołoszyna, Wiesława Lipeckiego, Krzysztofa Tobołę, Henryka Cebulę i Sławomira Łuczyńskiego.
Karykatury w Kielcach
• Karykatury znanych osób ze zbiorów Muzeum Karykatury w Warszawie, można obejrzeć na wystawie w Kielcach. 150 karykatur znanych osób ze świata teatru i filmu, można obejrzeć na wystawie w Galerii Sztuki Współczesnej „Winda” w Kielcach. Wystawa nosi tytuł „Komedianci – artyści scen polskich” i została udostępniona przez Muzeum Karykatury w Warszawie.
Skazany za kościotrupa
• Włoski karykaturzysta Giorgio Forattini został skazany przez sąd za narysowanie prokuratora jako kościotrupa z rewolwerem. Znany włoski karykaturzysta Giorgio Forattini ma zapłacić grzywnę w wysokości 25 tysięcy euro jako zadośćuczynienie za obrazę prokuratora Giancarlo Casellego – ten wyrok sądu niższej instancji został podtrzymany przez Sąd Najwyższy.
Frankowski Na Tynku
• Galeria rysunku satyrycznego Na Tynku w Tarnowskich Górach szykuje trzecią wystawę. Tym razem będą to rysunki satyryczne i karykatury Jacka Frankowskiego. 23 listopada zostanie otwarta wystawa rysunków i karykatur Jacka Frankowskiego. To trzecia wystawa w tym miejscu, po wystawach Szczepana Sadurskiego i Roberta Szecówki. Frankowski, rocznik 1949, jako rysownik prasowy zadebiutował w 1974 roku. Współpracował z ok. 100 tytułami prasowymi, w tym przez kilkanaście lat z „Rzeczpospolitą”. W latach 1998-2005 pełnił funkcje prezesa Stowarzyszenia Polskich Artystów Karykatury. Galeria Na Tynku działa pod patronatem pisma satyrycznego Twój Dobry Humor.
Laureaci konkursu Gazeta w Kożuchowie
• 29 września w Kożuchowie odbędzie się wręczenia nagród laureatom międzynarodowego konkursu rysunku satyrycznego Kożuchów 2007. W Kożuchowskim Ośrodku Kultury i Sportu „Zamek” odbędzie się uroczyste podsumowanie otwartego międzynarodowego konkursu rysunku satyrycznego pt. Gazeta. W programie: wręczenie nagród laureatom oraz otwarcie wystawy pokonkursowej, konferencja prasowa (godzina dla mediów), otwarcie wystawy rysunku satyrycznego Henryka Cebuli. Rysunek satyryczny będzie też tematem seminarium.
Cartoonia – strona dla rysowników
• Cartoonia.net to interesujący serwis dla rysowników, karykaturzystów i miłośników rysunku satyrycznego, głównie dla osób posługujących się językiem rosyjskim. Są informacje o konkursach rysunku satyrycznego, newsy z rysunkowej branży, działa forum, jest też sporo rysunków, m.in. adeptów rysunku satyrycznego. Jest także, stale uzupełniana, Wielka Encyklopedia Karykatury oraz linki do interesujących stron związanych z rysunkiem satyrycznym.
Szpile przyznane
• W Przemyślu rozstrzygnięto konkurs „O złotą Szpilę”. W kategorii uczniów i studentów szkół artystycznych zwyciężyła Justyna Święcicka, w kategorii dla profesjonalistów Sławomir Łuczyński.
Stefaniak i Krzywicki – zwycięzcy Łódki 2007
• Jury konkursu satyrycznego Łódka 2007 ogłosiło listę laureatów konkursu rysunku satyrycznego i wiersza satyrycznego. Zwycięzcami zostali: Janusz Stefaniak i Krzysztof Krzywicki.
Karykatura Jezusa i skandal w Malezji
• Jak poinformowała malezyjska agencja informacyjna Bernama, rząd Malezji na miesiąc zawiesił wydawanie dziennika „Makkal Osai”. Ta tamilskojęzyczna gazeta, w numerze z 21 sierpnia 2007 na pierwszej stronie wydrukowała karykaturę, przedstawiającą Jezusa trzymającego puszkę piwa i papierosa, z podpisem: „Na tych, co żałują swych błędów, czeka niebo”.
Karykatury antywojenne w Bydgoszczy
• Plon międzynarodowego konkursu rysunku satyrycznego w Kragujevac (Serbia) można obejrzeć na wystawie rysunku satyrycznego w Bydgoszczy. Ponad 60 rysunków, nadesłanych na Międzynarodowy Przegląd Karykatury Antywojennej w Kragujevac, można obecnie oglądać w Bydgoszczy, w Galerii nad Brdą. Są tu prace rysowników z Rumunii, Brazylii, Rosji, a także z Polski. Międzynarodowy Przegląd Karykatury Antywojennej jest organizowany w Kragujevacu co dwa lata.
Rysunek satyryczny. Papkinada zawita do Jarosławia
• Rysunki z ubiegłorocznego konkursu rysunku satyrycznego Papkinada można będzie obejrzeć w Jarosławiu (woj. podkarpackie). Plon ubiegłorocznej edycji ogólnopolskiego konkursu rysunku satyrycznego Papkinada „Hola, hola, Mocium Panie, stadionowy chuliganie”, zawita do Jarosławia. Wystawa w Klubie „Da Salvatore” w Jarosławiu będzie czynna do 15 października.
Mleczko na wybory
• Dodatkiem do najnowszego numeru tygodnika Polityka jest książeczka z kilkudziesięcioma rysunkami satyrycznymi Andrzeja Mleczko. Do aktualnego numeru „Polityki” dołączono książeczkę z rysunkami Andrzeja Mleczko pt. „Mleczko na wybory”. Jest to zbiór rysunków satyrycznych, publikowanych w Polityce w minionych dwóch latach, w stałej rubryce Mleczki.
Satyrykon w Muzeum Karykatury
• 10 września 2007 o godz. 18.00 w Muzeum Karykatury miał miejsce wernisaż kolejnej wystawy. Ta wystawa, to przeniesienie z Legnicy XXX międzynarodowej wystawy pokonkursowej Satyrykon 2007. W tym roku legnicki konkurs odbywał się w dwóch kategoriach: I – humor i satyra, II – kot. Wystawa będzie dostępna dla zwiedzających od 11 września do 14 października.
Karpik 2007 – wygrał Kuczyński
• Jury V. Międzynarodowego Konkursu Satyrycznego „Karpik 2007” zdecydowało, że pierwszą nagrodę otrzyma rysownik Paweł Kuczyński. Jury w pod przewodnictwem rysownika Mirosława Hajnosa, po obejrzeniu rysunków satyrycznych zgłoszonych do konkursu, postanowiło przyznać następujące nagrody: 1. nagroda: Paweł Kuczyński – Polska, 2. nagroda: Sławomir Łuczyński – Polska, 2. nagroda: Yuriy Kosobukin – Ukraina.
NaTynku – nowa galera rysunku satyrycznego
• 26 września wystawą rysownika karykaturzysty Szczepana Sadurskiego zadebiutowała nowa galeria rysunku satyrycznego. Mieści się w Tarnowskich Górach, w klubie 22. Kolejne wystawy będą co miesiąc. Miejsc, które regularnie prezentują wystawy rysunku satyrycznego jest w Polsce niewiele, dlatego z radością witamy inicjatywę grupy osób z Tarnowskich Gór. Na dobry początek do galerii zawitały rysunki Szczepana Sadurskiego (kilkadziesiąt rysunków satyrycznych zawisło na ścianach, w antyramach). Organizatorzy mają w planach zapraszanie kolejnych rysowników satyrycznych, a kolejne wystawy (jeśli plany się powiodą), będą tu organizowane co miesiąc. Zapraszani z różnych miejsc kraju do galerii NaTynku rysownicy i karykaturzyści, będą mieli zapewniony nocleg i zwrot kosztów podróży. Organizator zadba o plakaty, promocję wystawy i poczęstunek podczas wernisażu.
„Końskie” rysunki w Zakrzowie
• Do końca września, w Zakrzowie (woj. opolskie) można oglądać wystawę rysunku satyrycznego i fotożartu, której tematem są konie. Wystawa nosi tytuł „Koń by się uśmiał” i jest ekspozycją ze zbiorów Muzeum Karykatury w Warszawie. Ekspozycję otwarto z okazji X Jeździeckich Mistrzostw Gwiazd i liczy ona blisko 100 rysunków i karykatur, ponad dwudziestu rysowników.
Rysunek satyryczny – wybór fragmentów informacji: (c) Rysunki.pl
Zobacz też:
> Rysunkowy król „Kuriera Lubelskiego”
> Anegdoty o karykaturzystach
